Poprzednicy na cesarskim tronie, czyli w jakim stanie Justynian I odziedziczył Cesarstwo

Jak wiadomo niedługo po rozpoczęciu panowania cesarz Justynian I postanowił przeprowadzić rekonkwistę w celu odzyskania ziem, które dawniej stanowiły część Cesarstwa Rzymskiego, a wówczas znajdowały się w rękach nieprzyjaciół. Plany odbudowy, choćby w części, dawnego kształtu Imperium Romanum byłyby niemożliwe do realizacji, gdyby nie dokonania cesarza Anastazjusza I. Po jego panowaniu sytuacja zewnętrzna Cesarstwa była względnie stabilna, a skarbiec w Konstantynopolu wypełniony po brzegi, co umożliwiło Justynianowi realizację jego wzniosłych i dalekosiężnych planów względem Zachodu.

Podobizna cesarza Anastazjusza I

Ale po kolei...        

9 kwietnia 491 r. zmarł cesarz Zenon, a już dwa dni po jego śmierci ogłoszono nowym cesarzem 61-letniego Anastazjusza. Wyboru jego osoby dokonali prawdopodobnie senatorowie i najwyżsi urzędnicy Konstantynopola. Wybór potwierdziła cesarzowa wdowa Ariadna, którą nowy panujący poślubił 20 maja.

W latach 492-498 Cesarstwo prowadziło zwycięską kampanię wojenną z Izauryjczykami. Zagrożenie stanowili Arabowie, ponawiający ataki na Syrię i Palestynę. Niebezpieczeństwo sprawiali także Bułgarzy, którzy zajęli tereny Tracji, gdy zostały one opuszczone przez Gotów. Na przełomie V i VI wieku częstokroć najeżdżali i grabili ziemie Imperium. W 517 r. zaatakowali Macedonię, Epir i Tessalię, dochodząc aż do Termopil. 

Goci na ilustracji z książki Charlotte Mary Yonge Young Folks’ History of Rome, 1880

W 508 r. doszło do konfliktu z Teodorykiem Amalem, który zamierzał przyłączyć do państwa Ostrogotów Panonię. W odpowiedzi 8-tysięczna flota wschodniorzymska spustoszyła wybrzeża Italii. W 502 roku wybuchła także kolejna wojna z Persami. Powodem była odmowa zapłacenia przez Cesarstwo pieniędzy na obronę tzw. Wrót Kaspijskich na Kaukazie.[1] Król Persji Kabades I (panował w latach 488-496 i 499-531) z dynastii Sasanidów najechał rzymskie posiadłości w Armenii, zajmując Teodozjopolis, Martyropolis i Amidę. Jednak od 503 r. to wojska rzymskie zaczęły odnosić w tej wojnie większe sukcesy. W 505 r. Rzymianie odzyskali Amidę. W tym też roku zawarto rozejm, który w listopadzie 506 roku przedłużono na kolejne siedem lat.

Oprócz problemów zewnętrznych Cesarstwo musiało sobie radzić również z wewnętrznymi zamieszkami. Konstantynopol stawał się bowiem wielokrotnie areną zmagań między stronnictwami Zielonych i Niebieskich, do których dochodziło najczęściej podczas wyścigów zaprzęgów w hipodromie, który sąsiadował z pałacem cesarskim. Stronnictwa te były organizacjami uczestników igrzysk w hipodromie. W skład tzw. fakcji cyrkowych wchodzili zawodnicy, organizatorzy oraz przede wszystkim liczeni w tysiącach kibice wyścigów. Największy rozmiar owa rywalizacja przybierała w Konstantynopolu, ale fakcje istniały także w innych znaczących miastach Wschodu. Do większych walk pomiędzy stronnictwami doszło m.in. w roku 498, czy 501, kiedy zginęło 3 tysiące ludzi[2]. 

Podczas wyścigów zaprzęgów w hipodromie na trybunach zasiadali liczni kibice, którzy zazwyczaj byli członkami fakcji cyrkowych. Owe fakcje często wywoływały zamieszki w samym Konstantynopolu oraz w innych miastach Rzymskiego Wschodu.

W 515 r. zmarła cesarzowa Ariadna, a 3 lata później jej małżonek. Para nie pozostawiła potomków, a władca nie wyznaczył za życia żadnego innego następcy. W 518 r. wstąpił na tron Justyn I, co rozpoczęło rządy w cesarstwie wschodnim dynastii justyniańskiej. Wywodziła się ona z Illyricum, czyli Bałkanów zachodnich. Justyn wcześniej był dowódcą przybocznej gwardii cesarskiej – excubitores[3]. Dążył on podczas rządów do utrzymania pokoju z papiestwem i resztkami rzymskiej arystokracji na Półwyspie Apenińskim. Zwołał do Konstantynopola synod kościelny, który potwierdził stanowisko wypracowane na soborze chalcedońskim w 451 roku. Piętnowano natomiast biskupów monofizyckich. Justyn sam osobiście dążył do wyeliminowania monofizytyzmu i arianizmu, czyli odmiany chrześcijaństwa, którą wyznawał król Ostrogotów Teodoryk Amal. Władca Italii poczuł się zagrożony sojuszem papieża i cesarza, co skutkowało pogorszeniem się relacji Teodoryka z Konstantynopolem. Władca Ostrogotów zmarł w roku 526. Rok później natomiast odszedł z tego świata cesarz Justyn I.

Podobizna cesarza Justyna I

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Terminem „Wrota Kaspijskie” określało się w starożytności co najmniej trzy przejścia przez Kaukaz. Nazwa ta odnosi się na ogół do wąskiego przesmyku między Morzem Kaspijskim a zboczami Kaukazu w rejonie miasta Derbent w dzisiejszym Dagestanie.

[2] Więcej na ten temat patrz T. Wolińska, Kibice i nie tylko, czyli konstantynopolitańscy fakcjoniści, [w:] Konstantynopol nowy Rzym: miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyńskim, red. M. J. Leszka, T. Wolińska, Warszawa 2011, s. 226-233.

[3] Ta formacja pałacowa funkcjonowała w Cesarstwie Wschodniorzymskim od V wieku. Excubitores zastąpili pierwszą scholę pałacową uznawaną za najważniejszą spośród gwardii cesarskich. Ich oddział liczył 300 żołnierzy. Więcej na ten temat patrz J. Wiewiorowski, Organizacja cesarstwa rzymskiego w V stuleciu: cesarz - armia – prawo, [w:] Świat rzymski w V wieku, red. R. Kosiński, K. Twardowska, Kraków 2010, s. 254.